Tire Süt Müstahsilleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi (TİRE SÜT) büyük bölümü küçük aile işletmesinden oluşan ortaklarının üretim maliyetlerinin düşürülmesi, ürün kalitesinin yükseltilmesi ve pazarlama faaliyetlerine katkı sağlamak amacıyla 1967 yılında kuruldu.

Kooperatifin bugün 2 bin 100 ortağı bulunuyor. Gelinen aşamada Tire Süt, Birleşmiş Milletlerin de 2012 de deklare ettiği üzere tarımda bir kalkınma modeli olarak görülüyor.

2001 yılında göreve gelen Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Eskiyörük, küçük aile işletmelerinin yok edilerek yeni büyükler yaratılması yerine birleştirilerek gelişmelerini sağlamayı adeta misyon edinmiş bir yönetici.

Eskiyörük’ün yönetiminde kooperatif, öz varlığını 359 bin TL’den 61 milyon TL’ye yükselterek kat be kat büyüdü. Yöredeki küçük aile işletmeleri için soluk oldu. Bugün Tire Süt, bir kooperatif olmanın ötesine taşınarak, endüstrileşen, aranılan saygın bir markaya dönüştü.

SÖMÜRÜYE KARŞI DURMAK

Başkan Eskiyörük Türkiye’de kooperatifçiliğin özünün yeterince algılanamadığı kanısında.

Öncelikli varlık nedenlerinin, üreticiyi sömürüye karşı koruyarak onların kazancını arttırmak olduğuna dikkat çeken Eskiyörük, kooperatifçiliğin Türkiye’de bir türlü hak ettiği boyuta ulaşamadığına inanıyor.

Doğru bir kooperatifçilik yapısında sermayenin yerelde kalması sağlanarak, küçük üreticinin korunması gerektiğini ifade eden Eskiyörük konuyla ilgili şunları söyledi:

“Dünyada kooperatifçiliğin üretim ekonomisini dengede tutma özelliği yeniden keşfedildi.

2012 yılı, Birleşmiş Milletler tarafından Dünya Kooperatifçilik Yılı olarak ilan edildi. AB ülkelerinde tarımsal işleme ve pazarlama kooperatiflerinin oranı yüzde 85’e yaklaştı. Tarımsal kooperatiflerin bu hâkimiyeti İskandinav ülkelerinde, örneğin süt piyasalarında yüzde 90’lara kadar ulaşır. Türkiye’de ise hala yüzde 13’deyiz.  Kooperatiflerin gıda temini açısından en stratejik sektör olan tarım sektöründe böyle bir hâkimiyete ulaşması, gıda krizlerini önler ve sürdürülebilir üretimi sağlar”

TİRE SÜT ÖRNEK OLMALI

Türkiye’de 12 bin 269 tarımsal kooperatif bulunuyor ve bu rakam İtalya, İspanya, Fransa ve Almanya’daki tarımsal kooperatiflerin toplam sayısına neredeyse eşit. Bu durum, esasında Türkiye’de kooperatifçiliğin kalkınma boyutunda gerçek potansiyelini ortaya koyamadığına işaret ediyor.

Eskiyörük bu noktada yasal düzenlemelerin yanı sıra doğru bir kooperatifçiliğin nasıl olması gerektiğinin örneğini Tire Süt’le veriyor:

“Ortaklarımızın ürettiği sütü her gün, 60 köyde kurduğumuz süt alım merkezlerinde sütü yerinde kontrol ederek soğuk zincirde topluyoruz. Üretim maliyetlerini düşürmek için tarımsal faaliyetlerin en önemli girdilerinden  akaryakıtı ortaklarımıza piyasa fiyatının litrede 40 kuruş altında temin ediyoruz. Ayrıca yem bitkisi üretiminde gerekli olan tohum, gübre gibi tüm ihtiyaçları üreticilere toplu alım yöntemiyle ekonomik şartlarda sağlıyoruz. Kooperatif bünyesinde oluşturulan makine parkıyla ortaklarımızın yem bitkilerinin ekim, biçim, paketleme, silaj biçme işlemlerini ayrıca tarlanın tesviyesine kadar yapılıyor.

Silaj paketleme tesisiyle yine ortaklarının kaba yem ihtiyacını da karşılıyor, fazlalık silajı il dışına pazarlayarak ilçe ekonomisine katkı sağlıyoruz.”

PARASIZ ÇÖZÜM

Tire Süt’ün ortaklarına verdiği hizmet bu kadarla da sınırlı kalmıyor.

Kooperatif adeta parayı ortadan kaldırarak ortaklarının ev ihtiyaçlarına kadar birçok ürünü kendi marketlerinden temin etmelerine de olanak sağlıyor.

Süt Kooperatifi, ortaklarının ürününü alarak her ayın bitiminde market ya da diğer hizmetlerden yararlanmaları karşılığında mahsuplaşıyor. Kalan rakam üreticiye ödüyor. Yani Tire Süt ortakları, temel gıda maddelerinden tarlasında kullandığı mazota, gübreye, makine ekipmana  doğrudan para ödemiyor. Ayrıca üniversitelerle işbirliğiyle eğitim çalışmaları yıl boyunca aralıksız sürdürülüyor.

Ortaklardan süt alımı ise kaliteye göre primlendiriliyor. Bakteri, yağ, somatik hücre, yağsız kuru madde ve benzeri kriterlere göre fiyatlandırma yapılıyor.

SÜT KUZUSU REKORU

Tire Süt,  İzmir Büyükşehir Belediyesi ile birlikte ülkenin en büyük sosyal sorumluluk çalışmalarından birine de imza atıyor. Süt Kuzusu Projesi kapsamında 1-5 yaş arası 135 bin çocuğun bizzat evine, sütler teslim ediliyor.

ÇİFTÇİLİK ÖZENDİRİLMELİ

Türkiye’nin tarımla, tarımın da Tire Süt gibi doğru kooperatileşme modelleriyle kalkınacağının altını çizen Eskiyörük’e göre,  çiftçiliğe güvenceli meslek statüsü kazandırılmalı.

Eskiyörük, plansız ve örgütsüz üretimle, var olan sorunların aşılamayacağına işaret ederken  özellikle bir noktaya dikkat çekiyor:
“Öncelikle köylümüzü sorun olarak görmekten vazgeçmeliyiz. Onlar sorun değil, sadece onlarınsorunları var. Üreticilerimizin planlama ve pazarlama, sanayicimizin tedarik sıkıntısı var. Ve bunları ancak Tire Süt gibi başarısı ortada olan formüllerle çözebiliriz. Çözüm yolu; tekelleşme değil, kooperatifleşmedir.”